Któż z nas nie zna tej nieśmiertelnej frazy: Niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba? Jeśli tę sentencję mieliście okazję wypisać kiedyś na klasówce z lektury, to najpewniej macie na koncie przynajmniej raz przeczytaną (lub — nie oszukujmy się — przeskrolowaną) „Zemstę” Aleksandra Fredry. Dzieło to, choć pisane rymem i nieco trącące już dzisiejszym kurzem literackiej klasyki, wciąż dostarcza arcyciekawej rozrywki i genialnie pokazuje mechanizmy ludzkiej głupoty, uporu i… no cóż – zemsty. Zerknijmy więc z przymrużeniem oka, o co chodzi w tej komedii i dlaczego do dziś, mimo upływu niemal dwóch wieków, śmiejemy się z niej jak Rejent z podstępu Cześnika.
Fredro i jego wojna domowa
„Zemsta” została napisana w roku 1834, na podstawie autentycznego sporu Fredry… z rodziną własnej żony! Tak, nie zmyślamy – dramat był! Inspiracją był konflikt o zamek, który Fredro nabył i który był przedmiotem kłótni między członkami rodziny. Jeśli myślicie, że dziś rodzinne konflikty o majątek są czymś nowym – Fredro był tam pierwszy i od razu uczynił z tej sytuacji złotą komedię. Postacie z „Zemsty” są do bólu przerysowane – ale też boleśnie prawdziwe. Cześnik Raptusiewicz i Rejent Milczek to dwaj sąsiedzi, którzy mają wspólny zamek i wielki problem ze sobą nawzajem. A my – czytelnicy – mamy z tego po prostu ubaw po pachy.
Starcie tytanów: Cześnik vs Rejent
Główny konflikt napędzający akcję „Zemsty” to ni mniej, ni więcej: sąsiedzka nienawiść godna najlepszych telenowel. Cześnik, porywczy, hałaśliwy i wiecznie rozemocjonowany, kontra Rejent – milczący, dwulicowy i mistrz spiskowania. Zderzenie tych dwóch panów to prawdziwa wojna charakterów, do której dorzucają jeszcze trochę prawniczych kruczków, drobnych sabotaży i… planów matrymonialnych. Tak, bo Cześnik planuje poślubić bogatą Podstolinę, ale nie dlatego, że serce mu bije – bardziej, że sakwa może się napełnić. Zemsta streszczenie bez wspomnienia tego nie byłoby kompletne!
Miłość (prawie) zwycięża
I gdzie w tym wszystkim miejsce na romantyzm? Otóż – jest! Młody Wacław, syn Rejenta, zakochuje się w Klarze – podopiecznej Cześnika. Oczywiście, żeby nie było zbyt łatwo, ich miłość jest zakazana (bo jakże to – syn wroga?!). Mamy więc klasyczny motyw kochanków z dwóch zwaśnionych domów – niczym polski Romeo i Julia. Tyle że więcej tu sprytu, przekrętów i zabawnych intryg niż melancholii i dramatycznych zgonów. W „Zemście” miłość jest ostatecznie narzędziem pojednania, ale też całkiem sprytnym sposobem, by pogodzić rozsądne z przyjemnym.
Motywy i morały – Fredro daje do myślenia
Choć mogłoby się wydawać, że to tylko rymowana komedia, „Zemsta” niesie ze sobą całkiem aktualne przesłania – i to pomimo upływu lat. Widać tu, jak absurdalnie może się zapętlić konflikt, kiedy dwie strony nie chcą odstąpić ani na krok, choćby stawką była przyszłość ich bliskich. Mamy też do czynienia z motywem pozorów – bo czy Rejent naprawdę jest taki cichy i spokojny, na jakiego wygląda? Oj, nie dajmy się zwieść tem rozwiniętym uszkom. A Cześnik? Choć wrzeszczy na lewo i prawo – może nie jest aż tak nierozsądny, jak się wydaje.
Zemsta streszczenie psychologiczne: teatr charakterów
Nie można zapomnieć, o jak świetnie skonstruowanych postaciach mówimy. Każdy bohater „Zemsty” ma swoją wyraźną psychologiczną szufladkę: Rejent to typ manipulanta, Cześnik – impulsywny choleryk, zaś Podstolina… no cóż, jej główną cechą jest pragmatyzm finansowy (czyt. pójdzie za tym, kto więcej zapłaci). Najlepiej tę sztukę czyta się nie jako nudny utwór z przeszłości, ale jako festiwal ludzkich ułomności. I to takich, które wiele nam mówią również o dzisiejszych realiach – bo czy kłótnie polityczne lub sąsiedzkie dramy nie wyglądają czasem bardzo podobnie?
„Zemsta” to nie tylko szkolna lektura z obowiązkowym streszczeniem po nocach – to przede wszystkim doskonała komedia doprawiona ponadczasową obserwacją ludzkiej natury. Aleksander Fredro z chirurgiczną wręcz precyzją pokazuje, jak zgubna może być… tytułowa zemsta, i jak czasem miłość, spryt czy zwykła ludzka życzliwość potrafią wyrwać nas z pułapki konfliktów. Choć bohaterowie „Zemsty” aż się proszą o pokręcenie głową z politowaniem, to między uśmiechem a kolejnym wersikiem warto zatrzymać się na dłużej i zapytać: czy przypadkiem nie widzę tu własnego znajomego… albo siebie?
Zobacz też:https://meskiblog.pl/zemsta-streszczenie-i-bohaterowie-aleksander-fredro/